De restaurator als bedoeld in het Restauratoren Register onderzoekt, conserveert -en indien nodig restaureert - en grijpt daarmee fysiek in in het te restaureren object ter behoud van het roerend cultureel erfgoed.

De Register Restaurator combineert hierbij (wetenschappelijk) inzicht met technische vaardigheden.

Materiaal, techniek, conditie, context en betekenis verschillen per geval, variërend van perkament, textiel tot schilderijen en oude klokken.

De uitdaging is om praktische oplossingen te vinden voor complexe vraagstukken met inachtneming van de restauratie-ethiek.

Op het Podium: de Dordtse Rinkelbel van Karin Abelskamp-Boos, RegisterRestaurator

Elke restaurator in het Restauratoren Register heeft wel een bijzondere restauratie. We belichten hier die ene die boven alle anderen uitsteekt bij de aanvragen tot de registerstatus. Deze keer het object dat Karin Abelskamp-Boos presenteerde voor haar toelating. Zij is sinds kort Register Restaurator voor Archeologische objecten en eigenaar van Vesta Conserveringsatelier: de Dordtse Rinkelbel.


De 17e- eeuwse rinkelbel - foto: Karin Abelskamp-Boos

Een rinkelbel of rammelaar is een eeuwenoud stuk luxe speelgoed. “Hij rinkelt – zoals de naam al zegt-, is voor baby’s en kleine kinderen, waarbij er ook een praktische kant is. De rinkelbel heeft ook vaak een fluitje en een uiteinde in een punt, vaak van bot, ivoor of ander hard materiaal. Daar kan een kind op kauwen bij doorkomende tandjes. Net zoals bijtringen die we nu kennen”, aldus Karin Abelskamp-Boos.
De restauratie van deze, waarschijnlijk midden 17e-eeuwse, rinkelbel is voor haar heel bijzonder. “In de restauratie van de bel kwamen allerlei zaken samen die voor mij het vak van restaurator zo bijzonder maken. Er zijn best wat uren in gaan zitten, maar ik heb er heel veel van geleerd.”

Archeologische vondst
De zilveren rinkelbel werd in Dordrecht gevonden, bij een archeologisch onderzoek in de historische binnenstad. “Het was een losse vondst op één van de oude percelen. Er is veel onderzoek gedaan naar wie de eigenaar had kunnen zijn, maar dat heeft niks opgeleverd. Mogelijk is het speelgoed gewoon verloren”, zo vertelt ze.
“Toen ik de rinkelbel voor het eerst zag wist ik dat het een bijzonder voorwerp was. De archeologen hadden de rinkelbel in de klei gelaten waarin deze was gevonden omdat dat belangrijk is voor de conditie van een archeologische vondst. Toen ik hem onder gecontroleerde omstandigheden ging schoonmaken bleek het object vrij weinig aangetast, metalen zijn gevoelig voor verval. Deze niet, we hadden rustig de tijd te kijken wat het precies was.”
“De rinkelbel heeft daarna flink rondgereisd. Voordat ik aan de restauratie begon heb ik mensen opgebeld waarmee ik samenwerk. De rinkelbel is naar Amersfoort geweest om bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed met een XRF-scan te worden onderzocht. Daarna heeft in het Rijkserfgoedlaboratorium in Amsterdam heeft nog een onderzoek met een SEM-EDX plaatsgevonden. Daaruit bleek dat de rinkelbel van zilver was met een punt van bot. De corrosie die erop zat, bleek onschadelijk. Omdat we verder zagen dat de bel ook uit elkaar kon is het daarna naar Delft gegaan voor een CT-scan. Zelf ben ik ook gaan zoeken naar andere rinkelbellen en ben onder meer naar het Joods Historisch Museum in Amsterdam gegaan, waar toevallig een expositie was van een verzameling rinkelbellen en rammelaars.”

Restauratie
Met al die informatie is Karin Abelskamp-Boos begonnen aan de restauratie. “De rinkelbel ging inderdaad uit elkaar, zoals ook de CT-scan aangaf. Binnenin vonden we een plukje wat leek op linnen en lijm. Dat hebben we weer onderzocht en dat bleek papier gemaakt van lompen.”
“Daarna heb ik hem gerestaureerd, maar niet tot nieuwstaat. De corrosie heeft het zilver goed beschermd en hebben we laten zitten, het is onderdeel van het verhaal”, zo legt ze uit. Zo houdt de rinkelbel de uitstraling van een bodemvondst en dat mag gezien worden. Bling-bling hoeft niet, dat kun je in verzamelingen zien. Na de restauratie is de rinkelbel te zien geweest in een expositie in het Dordrechts Museum. Nu ligt hij daar in het archeologisch depot. “Helaas hebben we niet kunnen vinden wie de rinkelbel heeft gemaakt. Er stond wel een zilverkeur in, maar die is onbekend. Ook wie de eigenaar was en waarom die in Dordrecht is gevonden, weten we niet.”
“Het verhaal van deze restauratie is voor mij speciaal. Ik heb er ook meerdere lezingen over mogen geven. Er kwam zoveel bij kijken, het was een hele bijzondere klus”, zo blikt Karin Abelskamp-Boos trots terug.

Bezoek de registerpagina van Karin Abelskamp-Boos via deze link.